Otwarte zasoby edukacyjne w uczelniach: nowe przepisy w Polsce

Wietnam wprowadził pierwsze w kraju ujednolicone przepisy dotyczące eksploatacji i użytkowania otwartych zasobów edukacyjnych w szkolnictwie wyższym, tworząc ramy prawne wspierające transformację cyfrową uniwersytetów i zwiększające dostęp do wiedzy. Nowe regulacje, które wchodzą w życie 1 września 2026 roku, stanowią przełom w podejściu do edukacji cyfrowej i mogą inspirować podobne zmiany w innych krajach, w tym w Polsce.

Co to są otwarte zasoby edukacyjne i dlaczego są ważne?

Otwarte zasoby edukacyjne to materiały edukacyjne dostępne na otwartych licencjach, które mogą być bezpłatnie wykorzystywane, modyfikowane i udostępniane przez użytkowników. Obejmują one podręczniki, wykłady, kursy online, produkty akademickie i inne materiały dydaktyczne. Zasoby te są uznawane za fundament wdrażania cyfrowego szkolnictwa wyższego i przyczyniają się do promocji nauki, technologii, innowacji i transformacji cyfrowej.

Dla dorosłych uczestniczących w kształceniu ustawicznym otwarte zasoby edukacyjne oznaczają dostęp do wysokiej jakości materiałów edukacyjnych bez barier finansowych. Stanowią one podstawę do wzmacniania łączności oraz udostępniania danych i materiałów edukacyjnych między instytucjami edukacyjnymi a odpowiednimi organizacjami i osobami.

Jakie koncepcje regulują nowe przepisy?

Nowe wietnamskie przepisy w pełni regulują następujące koncepcje:

• Otwarte zasoby edukacyjne — materiały edukacyjne dostępne na otwartych licencjach
• Otwarte licencje — umowy prawne zezwalające na bezpłatne wykorzystanie i modyfikację materiałów
• Otwarty dostęp — bezpłatny dostęp do zasobów edukacyjnych dla wszystkich użytkowników
• Otwarte platformy edukacyjne — systemy technologiczne umożliwiające udostępnianie i integrację zasobów
• Narodowy Portal Otwartych Zasobów Edukacyjnych — centralna platforma łącząca zasoby w całym systemie szkolnictwa wyższego

Ta kompleksowa regulacja stanowi podstawę prawną do łączenia, udostępniania i efektywnego wykorzystywania legalnych krajowych i międzynarodowych zasobów edukacyjnych w celu wspierania szkoleń, badań i uczenia się przez całe życie.

Materiały finansowane z budżetu państwa — pierwszeństwo w publikacji

Jednym z kluczowych elementów nowych przepisów jest zasada, że materiały edukacyjne finansowane ze środków budżetu państwa będą miały pierwszeństwo w publikacji na otwartych licencjach. Dotyczy to materiałów, które w całości lub w przeważającej mierze pochodzą ze środków publicznych.

Ta regulacja ma istotne znaczenie dla dostępu do wiedzy, ponieważ:

• Zwiększa dostęp do zasobów edukacyjnych finansowanych ze środków publicznych
• Zapewnia efektywne wykorzystanie pieniędzy podatników
• Wspiera zasadę równego dostępu do edukacji
• Eliminuje bariery finansowe dla uczestników kształcenia ustawicznego

Wyjątkami są przypadki, gdy ustawa stanowi inaczej lub publikacja jest ograniczona ze względów bezpieczeństwa lub ochrony własności intelektualnej.

Wymagania dotyczące jakości i kontroli zasobów

Nowe przepisy precyzują, że otwarte zasoby edukacyjne muszą:

• Zapewniać wysoką jakość
• Posiadać odpowiednie otwarte licencje
• Spełniać wymagania dotyczące integracji i udostępniania w środowisku cyfrowym

Instytucje edukacyjne są odpowiedzialne za opracowanie mechanizmów kontroli jakości, oceny i aktualizacji treści oraz pozyskiwanie opinii użytkowników w celu ciągłego ulepszania materiałów edukacyjnych. To podejście gwarantuje, że zasoby pozostają aktualne i przydatne dla uczących się.

Prawa i obowiązki użytkowników otwartych zasobów

Nowe przepisy precyzują prawa i obowiązki organizacji i osób fizycznych w zakresie korzystania z otwartych zasobów edukacyjnych:

Prawa użytkowników:

• Dostęp do zasobów
• Korzystanie z materiałów
• Modyfikowanie treści
• Łączenie zasobów
• Udostępnianie materiałów

Obowiązki użytkowników:

• Przestrzeganie przepisów dotyczących prawa autorskiego
• Ochrona własności intelektualnej
• Cytowanie źródeł
• Ochrona danych osobowych
• Zapewnienie cyberbezpieczeństwa
• Zachowanie uczciwości akademickiej

W przypadku materiałów edukacyjnych wykorzystujących treści generowane przez sztuczną inteligencję przepisy wymagają zapewnienia przejrzystości zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Jak uczelnie mogą wykorzystywać otwarte zasoby?

Nowe przepisy umożliwiają instytucjom edukacyjnym wykorzystywanie otwartych zasobów edukacyjnych w następujący sposób:

Forma wykorzystania	Opis
Oficjalne materiały dydaktyczne	Zasoby jako główne materiały nauczania w programach kształcenia
Materiały referencyjne	Zasoby wspierające nauczanie i uczenie się
Materiały uzupełniające	Dodatkowe materiały rozszerzające wiedzę
Kursy online	Zasoby w edukacji zdalnej i mieszanej
Badania naukowe	Materiały wspierające projekty badawcze
Uznawanie efektów uczenia się	Zasoby do weryfikacji kompetencji
Przenoszenie punktów ECTS	Materiały wspierające mobilność akademicką
Certyfikaty i dyplomy	Zasoby wspierające wydawanie dokumentów potwierdzających osiągnięcia

Utworzenie sieci łączącej instytucje edukacyjne

Jednym z kluczowych punktów nowych przepisów jest utworzenie sieci łączącej, integrującej i udostępniającej otwarte zasoby edukacyjne w całym systemie szkolnictwa wyższego. Sieć ta będzie wspierana przez Narodowy Portal Otwartych Zasobów Edukacyjnych, który będzie pełnić rolę centralnej platformy.

Ta inicjatywa ma na celu:

• Wzmocnienie łączności między instytucjami edukacyjnymi
• Ułatwienie wymiany wiedzy i doświadczeń
• Wspieranie współpracy między uczelniami
• Zwiększenie efektywności wykorzystania zasobów
• Promowanie innowacji w edukacji
• Budowanie społeczeństwa uczącego się

Co to oznacza dla uczestników kształcenia ustawicznego?

Nowe przepisy wietnamskie, choć wprowadzone w konkretnym kraju, odzwierciedlają globalny trend zmian w dostępie do edukacji. Dla dorosłych uczestniczących w kształceniu ustawicznym oznacza to szereg korzyści:

Dostęp do wiedzy bez barier finansowych — materiały edukacyjne finansowane ze środków publicznych będą dostępne bezpłatnie, eliminując bariery finansowe dla osób chcących się uczyć.

Elastyczność w nauce — możliwość korzystania z zasobów w różnych formatach (kursy online, podręczniki, wykłady) umożliwia dostosowanie nauki do indywidualnych potrzeb i harmonogramu.

Jakość gwarantowana — wymogi dotyczące kontroli jakości i aktualizacji materiałów zapewniają, że zasoby są aktualne i przydatne.

Mobilność akademicka — możliwość przenoszenia punktów ECTS i uznawania efektów uczenia się ułatwia zmianę instytucji i kontynuowanie edukacji.

Innowacyjne podejście — integracja sztucznej inteligencji w materiałach edukacyjnych (z zachowaniem przejrzystości) otwiera nowe możliwości w nauczaniu i uczeniu się.

Transformacja cyfrowa szkolnictwa wyższego, wspierana przez otwarte zasoby edukacyjne, tworzy bardziej inkluzywny i dostępny system edukacji, który odpowiada potrzebom współczesnego społeczeństwa uczącego się. Dla dorosłych uczestniczących w kształceniu ustawicznym oznacza to większe możliwości rozwoju kompetencji i kariery niezależnie od sytuacji finansowej czy geograficznej.