Edukacja cyfrowa dla nastolatków: jak uchronić się przed zagrożeniami AI

Sztuczna inteligencja zmienia sposób, w jaki dzieci i nastolatki uczą się, bawią i komunikują — ale większość z nich nie posiada umiejętności, aby bezpiecznie poruszać się w tym nowym świecie cyfrowym.

Fundacja Sarigato zorganizowała Galę Hakerów, event edukacyjny skierowany do młodzieży w wieku 7–20 lat, szczególnie z placówek opiekuńczo-wychowawczych, pieczy zastępczej i świetlic środowiskowych. Hasło kampanii „Tego nie zastąpi AI” oddaje sedno problemu: chodzi o rozwijanie umiejętności, które pozostają wyłącznie domeną człowieka — kreatywność, krytyczne myślenie i świadomość zagrożeń w sieci.

Jak wygląda rzeczywista luka w edukacji cyfrowej?

Dane są alarmujące. Siedem na dziesięciu polskich nastolatków korzysta już z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji — od chatbotów do generatorów obrazów. Jednocześnie prawie dwie trzecie z nich nie zna nawet terminu „deepfake”, czyli fałszywej zawartości audio lub wideo stworzonej za pomocą AI. To oznacza, że młodzież posługuje się zaawansowaną technologią bez zrozumienia jej potencjalnych zagrożeń.

Jak pisze w swoim materiale Publicystyka - ngo.pl, „70% polskich nastolatków korzystało już z narzędzi AI, jednak aż 63% nie zna terminu „deepfake"". Ta rozbieżność pokazuje, że dostęp do technologii znacznie wyprzedził edukację na jej temat.

Co oferuje Gala Hakerów?

Wydarzenie miało miejsce we wrześniu w siedzibie stacji telewizyjnej TVP w Warszawie i łączyło naukę z zabawą. Uczestnicy mogli zapoznać się z robotyką, dronami, podłogą interaktywną, długopisami 3D, okularami rzeczywistości wirtualnej i studiem z funkcją autotune. Te atrakcje nie były jednak tylko rozrywką — każda z nich miała na celu pokazać, że technologia to narzędzie do tworzenia, a nie tylko konsumpcji treści.

Równolegle z programem dla młodzieży organizatorzy przygotowali prelekcje dla dorosłych. Eksperci poruszali kwestie cyberbezpieczeństwa, sztucznej inteligencji i higieny cyfrowej — czyli praktycznych umiejętności, które każdy powinien posiadać w dzisiejszych czasach.

Kto stoi za projektem?

Za inicjatywą stoi Fundacja Sarigato, wspierana przez Fundację TVP jako partnera głównego. Projekt otrzymał wsparcie od firm takich jak Nationale-Nederlanden, HCLTech, Microsoft, Łukasiewicz – Instytut Mikroelektroniki i Fotoniki, a także partnerów gastronomicznych. Patronat medialny i zaangażowanie gości specjalnych — w tym muzyków i osobistości publicznych — pokazuje, że edukacja cyfrowa to temat, który wykracza poza środowisko IT.

Co to oznacza dla Ciebie i Twojej rodziny?

Jeśli masz dzieci lub nastolatków w swoim otoczeniu, ta luka edukacyjna powinna Cię zaniepokoić. Młodzież ma dostęp do potężnych narzędzi, ale często nie wie, jak je bezpiecznie używać ani jak krytycznie oceniać treści, które napotyka w internecie.

Praktyczne kroki, które możesz podjąć:

Rozmawiaj o deepfake’ach i manipulacji mediów. Wyjaśnij, że filmy i zdjęcia w internecie mogą być fałszywe, nawet jeśli wyglądają autentycznie. Ucz dzieci, aby zawsze weryfikowały źródło informacji.

Ustaw granice czasu spędzanego przed ekranem. Nie chodzi o całkowity zakaz, ale o świadomy wybór tego, co oglądać i czytać.

Zadbaj o higienę cyfrową. To oznacza silne hasła, dwuskładnikową autentykację, nieudostępnianie danych osobowych i ostrożność wobec linków od nieznanych osób.

Poznaj narzędzia, które używają Twoje dzieci. Jeśli nastolatek korzysta z ChatGPT, generatora obrazów lub innego oprogramowania AI, postaraj się zrozumieć, jak to działa i jakie są jego ograniczenia.

Edukacja cyfrowa jako narzędzie wyrównywania szans

Projekt Hakersi ma wymiar społeczny — skierowany jest do dzieci z placówek opiekuńczo-wychowawczych i pieczy zastępczej, czyli grup, które tradycyjnie mają ograniczony dostęp do edukacji technologicznej. Poprzez takie inicjatywy Fundacja Sarigato zmniejsza cyfrową nierówność i pokazuje, że kompetencje w zakresie IT i bezpieczeństwa online to nie przywilej, ale prawo każdego młodego człowieka.

Kampania „Na równi w cyfrowym świecie” podkreśla właśnie to — że dostęp do edukacji cyfrowej powinien być równy dla wszystkich, niezależnie od pochodzenia czy sytuacji materialnej.

Jak się zaangażować?

Fundacja rekrutuje wolontariuszy — „SuperBohakerów” — którzy chcą wspierać młodzież w nauce. Jeśli sam chcesz rozwijać kompetencje cyfrowe, warto śledzić ofertę szkoleń organizowanych przez takie instytucje. IT Fitness Test, dostępny do końca października, to przykład narzędzia, które pozwala sprawdzić swój poziom wiedzy na temat technologii i bezpieczeństwa.

Edukacja cyfrowa to nie luksus, ale konieczność. W świecie, gdzie AI staje się coraz bardziej zaawansowana, a zagrożenia online rosną, umiejętność krytycznego myślenia i świadomość zagrożeń pozostają tym, czego żadna maszyna nie zastąpi.